Standardizasyon
Yuva Tasarımı ve Toleranslar
O-ring yuvasında sıkıştırma oranı, doluluk, yüzey kalitesi ve ekstrüzyon boşluğu için temel kurallar.
Güncelleme: 19 Ekim 2026
Yuva neden önemlidir?
O-ring tek başına sızdırmaz; yuva ile birlikte çalışır. Yanlış tasarlanmış bir yuvada en iyi malzeme bile kısa sürede arızalanır. Ayrıntılı değerler için ISO 3601-2 ve üretici tabloları esas alınmalıdır; aşağıdakiler yol gösterici temel kurallardır.
Temel parametreler
- Sıkıştırma oranı: Kesitin yuva içinde yüzde kaç ezildiği.
- Statik sızdırmazlık: yaklaşık %15-30
- Dinamik (ileri-geri hareket): yaklaşık %10-20
- Düşük sıkıştırma sızıntıya, aşırı sıkıştırma hızlı aşınma ve kalıcı sıkışmaya yol açar.
- Yuva doluluk oranı: O-ring hacminin yuva hacmine oranı; sıcak koşullarda ve şişme sonrasında genellikle %85'i geçmemelidir. Aksi halde parça sıkışır ve zarar görür.
- Germe: Montajda iç çap uzaması mümkünse %5-6 altında kalmalıdır. Uzama kesiti inceltir ve ömrü kısaltır.
- Yuva kenarları: Keskin köşeler yarıçaplandırılmalıdır; montaj kolaylığı için giriş pahı (yaklaşık 15-20°) bulunmalıdır.
Yüzey kalitesi
| Yüzey | Önerilen pürüzlülük |
|---|---|
| Statik temas yüzeyi | Ra yaklaşık 1,6 µm veya daha iyi |
| Dinamik temas yüzeyi (mil/silindir) | Ra yaklaşık 0,2-0,4 µm |
| Yuva tabanı | Ra yaklaşık 3,2 µm |
Dinamik yüzeyde pürüzlülük çok düşük (ayna gibi) de olmamalıdır; yağ filmi tutulamaz. Çizik ve talaş izi, çevre yönünde değil eksenel yönde ise daha az zarar verir.
Ekstrüzyon boşluğu
Basınç altında elastomer, metal parçalar arasındaki dar boşluğa sızmaya çalışır. Bu olaya ekstrüzyon denir ve ısırılmış, tırtıklı kenarlarla anlaşılır.
- Boşluk ne kadar küçük ve sertlik ne kadar yüksekse, taşınabilen basınç o kadar artar.
- Yaklaşık 100 bar ve üzerinde, özellikle dinamik uygulamalarda baskı halkası (anti-ekstrüzyon halkası) önerilir.
- Yüksek sıcaklıkta malzeme yumuşadığı için izin verilen boşluk küçülür.
- Boşluk, merkezden kaçıklık ve eksen sapmasıyla birlikte hesaplanmalıdır.
Tolerans ve geometri
- İç ve dış çap toleransları, ısıl genleşme dikkate alınarak seçilmelidir.
- Yuva derinliği toleransı sıkıştırmayı doğrudan değiştirir; ±0,05 mm sapma, küçük kesitlerde büyük fark yaratır.
- Eksenel (yüz) sızdırmazlıkta basınç yönü önemlidir: iç basınçta O-ring dış çapa, dış basınçta iç çapa yaslanır.
- Kesit aynı kalmak şartıyla, iç çap seçimi O-ringin yuvaya hafif gergin oturmasını sağlamalıdır.
Montaj
- Keskin uçlardan geçerken koruyucu kılıf veya konik montaj aparatı kullanın.
- Uyumlu bir yağlayıcı ile hafifçe yağlayın (silikon O-ringde silikon gres kullanmayın).
- Burkulma (twist) olmadığını kontrol edin.
- Kullanılmış O-ring'i yeniden kullanmayın; sökülen parça kalıcı sıkışma yaşamıştır.